KÜLTÜR, EDEBİYAT, DÜŞÜNCE
2. Sayıdan
Hafıza Kahramanlığı
TANIL BORA
“Bizi biçimlendirmiş, yamultmuş, yaralamış bu dehşeti kaydetmeliyiz. Kaydetmeliyiz ki sağ kalanlarımız kendilerine ne olduğunu anlayabilsinler. Kaydetmeliyiz ki gelecek kuşaklar bize ne olduğunu bilsinsiler.”
Hafıza Kahramanlığı

“Hafıza kahramanlığı” demekle ne kastediyorum? Meramımı, Ringelblum Arşivi’nin hikâyesini anlatarak açıklamaya alışacağım. Ringelblum Arşivi, özetle, hem 2. Dünya Savaşı’nda kırıma uğratılan Varşova Yahudi Gettosu’nun tarihinin, hem de gettoda yaşayıp öldürülenlerin hafızasındaki Polonya Yahudileri tarihinin kayıtlarıdır. Bizzat gettoda yaşayıp öldürülenlerin tuttuğu kayıtlar...*

Farklı bir tarihçi

“Arşiv”e adını veren Emanuel Ringelblum, Polonyalı Yahudi bir sosyalist tarih i. Doktora tezinin konusu “16. Yüzyıldan 20. Yüzyıla Varşova Yahudileri’nin tarihi” imiş. Bu tezi yazarken yerleşik tarihçiliği sorgulayan bir yaklaşım geliştirmiş. “Önemli” kişileri ve olayları odak alan, yönetenlerin ve eli kalem tutanların bakış açısından, yukarıdan aşağı bir tarih yazımı yerine, sıradan insanların günlük hayatını, deneyimlerini ve bakış açılarını yansıtan bir tarih yazımından yana.

Tarihçinin görevinin sadece hafızadaki boşlukları doldurmak olmadığını, hafızanın içeriğini de sorgulamak, hafızanın nasıl kurulduğunu da sorgulamak olduğunu düşünmüş. Emanuel Ringelblum Nazi Almanyası’nın Polonya’yı işgalinden sonra ülke dışına çıkmayı düşünmemiş ve bütün Yahudiler gibi Varşova gettosuna kapatılmış. 1940 yılında, söz ettiğimiz “Arşiv”in oluşturulmasına  girişmiş. 7 Mart 1944’te, 44 yaşındayken, kurşuna dizilerek öldürülene kadar da, kendini bu işe adamış.

 

* Burada aktaracaklarım, tarihçi Samuel D. Kassow’un olağanüstü titiz ve etkileyici kitabındandır. İngilizce orijinali “Tarihimizi nasıl yazdık?” adını taşıyor. Almancaya “Ringelblum’un Vasiyeti” adıyla çevrilmiş. Ben onu okudum: Samuel D. Kassow: Ringelblums Verm chtnis – Das geheime Archiv des Warschauer Ghettos. İngilizceden Almancaya eviren: Karl Heinz Siber. Rowohlt Yayınevi, Hamburg 2010.

Yazının devamını 2. sayımızda bulabilirsiniz.

E-Dergi Satın Al Basılı Dergi Satın Al
  • Bu içeriği paylaşmak ister misiniz?
  • Facebook
  • Twitter
  • GooglePlus