KÜLTÜR, EDEBİYAT, DÜŞÜNCE
3. Sayıdan
Kürt Yayıncılığının Sürgündeki Sesi: Erivan Radyosu
ADEM ÖZGÜR
Savaş halinin hüküm sürdüğü Kürdistan’da dil, kültür ve yayıncılık faaliyetleri yasaklıydı. Bu nedenle Kürt dili ve edebiyatıyla ilgili yapılan çalışmaların en verimlileri sürgünle başlamıştı ve orada devam ediyordu. İlk Kürtçe gazetede yer alan metinler Kahire’den Kürdistan’a ulaşırken, Erivan Radyosu’ndan Kürdistan’a ulaşan sesler de yine sürgündeki seslerdi.
Kürt Yayıncılığının Sürgündeki Sesi: Erivan Radyosu

Savaş halinin hüküm sürdüğü Kürdistan’da dil, kültür ve yayıncılık faaliyetleri yasaklıydı. Bu nedenle Kürt dili ve edebiyatıyla ilgili yapılan çalışmaların en verimlileri sürgünle başlamıştı ve orada devam ediyordu. İlk Kürtçe gazetede yer alan metinler Kahire’den Kürdistan’a ulaşırken, Erivan Radyosu’ndan Kürdistan’a ulaşan sesler de yine sürgündeki seslerdi.

Kürt yayıncılığının sürgün serüveni Mikdat Mithat Bedirxan’ın kişisel çabalarıyla 22 Nisan 1898 yılında Mısır’ın başkenti Kahire’de çıkarılan Kürdistan gazetesiyle başladı. Gazete, 1902'ye kadar toplam 31 sayı çıktı. Henüz ikinci sayısı yayımlanmadan İkinci Abdülhamit yönetimi tarafından yasaklanan gazetenin iki bin nüshası Kürdistan’a ücretsiz gönderiliyordu. (1)

İlk beş sayıda Kürtçenin ve eğitimin önemine sıkça vurguların yapıldığı Kürdistan gazetesi, gördüğü baskılardan dolayı önce Cenevre’de, ardından Londra ve Folkestone'da çıkarılmaya başlandı. Avrupa’ya taşınan gazetenin sorumluluğunu Abdurrahman Bedirxan yürütüyordu ve bundan sonra gazete genel olarak “Kürtlerin padişaha şikayetlerinin yazıldığı” bir mecraya dönüşmüştü. (2)

1902’den sonra yayın hayatına devam edemeyen Kürdistan gazetesinin kuruluş yıldönümü olan 22 Nisan tarihi, “Kürt Gazetecilik Günü” olarak kutlanıyor.

1908’de II. Meşrutiyet’in ilanı ile Kürt aydınları kendi dönemlerindeki siyasal gelişmeleri dergi ve gazeteler yoluyla anlatmak üzere birçok çalışmaya imza attı. Böylece Mikdat Mithat Bedirxan’ın başlattığı yayıncılık serüveni 1908-1920 yılları arasında Kürt Teavün ve Terakki Gazetesi (1908), Kurdistan (1908-1909), Şark ve Kurdistan (1908), Roj-î Kurd (1913), Hetawî Kurd (1913-1914), Bangî Kurd (1914), Yekbûn, Jîn dergisi (1919) gibi çok sayıda dergi ve gazete ile devam etti.

HAWAR EKOLÜ

15 Mayıs 1932 yılında Suriye'nin başkenti Şam'da yayımlanmaya başlayan ve toplamda elli yedi sayı ile 1943 yılına kadar yayın hayatında kalmış olan Kürtçe edebiyat dergisi Hawar’da (Çığlık) Kürt dil birliğinin sağlanması hususunda çok sayıda makale yayımlandı. Celadet Ali Bedirxan tarafından çıkarılan derginin ilk yirmi üç sayısı hem Latin hem de Arap alfabesiyle basılmış ancak yirmi dördüncü sayıdan itibaren yalnızca Latin alfabesiyle yayımlandı.

Celadet Ali Bedirxan, derginin on üçüncü sayısında Kürtçe-Latin alfabeyi oluştururken yaşadıklarını “Kürt gençleri bu uğurda yaşanan sıkıntıları görüp, kıymetini bilsinler” diye anlatıyordu. Bedirxan, söz konusu anlatıyla 12 yıllık alfabe hikayesini de dile getirir. (3)

Öte yandan derginin amaçları arasında Kürt alfabesini yaymak, Kürtçenin lehçeleri üzerinden karşılaştırmalı araştırmalar yapmak, Kürt dilinin kökenini incelemek, Kürt sözlü kültüründeki hikayeleri derlemek ve yayımlamak; Kürt edebiyatında yayınlanmış tarihi ürünleri bir araya getirmek ve duyurmak; Kürt yazarlarının bibliyografını oluşturmak; Kürt kültürü, folkloru ve Kürt müziğinin makamları üzerine çalışmalar yapmak; Kürt sanatı ve Kürdistan’daki sanat üzerine araştırmalar yapmak; Kürt tarihi ve coğrafyası üzerine araştırmalar yapmak konuları yer alıyor. (4)

Hawar’ın çıktığı tarih olan 15 Mayıs, Kürt Dili Bayramı olarak da kutlanıyor.

Yazının devamını 3. sayımızda bulabilirsiniz.

E-Dergi Satın Al Basılı Dergi Satın Al
  • Bu içeriği paylaşmak ister misiniz?
  • Facebook
  • Twitter
  • GooglePlus